کولونوسکوپ (گاستروسکوپ) فلکسیبل-راهنمای انتخاب + قیمت واقعی

کولونوسکوپی و گاستروسکوپی فلکسیبل:

در دنیای پزشکی مدرن، توانایی مشاهده و بررسی مستقیم اندام‌های داخلی بدون نیاز به جراحی‌های باز، یک انقلاب بزرگ محسوب می‌شود.

کولونوسکوپی و گاستروسکوپی دو روش تشخیصی و درمانی بسیار رایج و حیاتی هستند که به پزشکان این امکان را می‌دهند تا به طور مستقیم به درون لوله گوارش نگاه کنند.

این روش‌ها با استفاده از ابزاری پیشرفته به نام اندوسکوپ (Endoscope) انجام می‌شوند که در دو نوع اصلی برای بررسی قسمت‌های مختلف لوله گوارش به کار می‌روند: گاستروسکوپ برای قسمت فوقانی و کولونوسکوپ برای قسمت تحتانی.

هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای کامل و قابل درک برای شماست تا با این روش‌ها، دلایل انجام آن‌ها، مراحل آماده‌سازی، نحوه انجام، مزایا، ریسک‌ها و مراقبت‌های پس از آن به طور کامل آشنا شوید.

فصل اول:

مبانی پایه – اندوسکوپ فلکسیبل چیست؟

در قلب هر دو روش، اندوسکوپ فلکسیبل قرار دارد.

این وسیله یک لوله بلند، نازک و قابل انعطاف است که در انتهای آن یک دوربین فیلمبرداری کوچک و بسیار پیشرفته (دوربین CCD یا CMOS) تعبیه شده است.

این دوربین تصاویر زنده و با وضوح بالا را از داخل بدن به یک مانیتور خارجی ارسال می‌کند و به پزشک اجازه می‌دهد پوشش داخلی (مخاط) مری، معده، روده کوچک (در مورد گاستروسکوپی) یا روده بزرگ (در مورد کولونوسکوپی) را با دقت بررسی کند.

اجزای اصلی یک اندوسکوپ فلکسیبل:

1. دستگاه کنترل:

این بخش در دست پزشک قرار می‌گیرد و شامل دکمه‌هایی برای کنترل حرکت نوک اندوسکوپ (چپ، راست، بالا، پایین)، شستشوی لنز دوربین با آب، و تزریق هوا است.

2. لوله اصلی (Insertion Tube): بخش بلند و منعطفی که وارد بدن می‌شود.

3. نوک اندوسکوپ (Distal End): حاوی:

دوربین و لنز: برای ثبت تصاویر.

منبع نور (LED):

برای روشن کردن فضای داخلی.

کانال ابزار (Biopsy Channel):

یک گذرگاه که اجازه می‌دهد ابزارهای کوچک مانند فورسپس بیوپسی (برای نمونه‌برداری)، حلقه‌های سیمی (برای پلیپ‌برداری) و دیگر وسایل از داخل آن عبور کرده و به نوک اندوسکوپ برسند.

سوراخ آب و هوا:

برای پاشیدن آب برای شستشوی لنز و تزریق هوا برای باد کردن معده یا روده بزرگ و بهبود دید.

4. کابل اتصال:

اندوسکوپ را به پردازشگر تصویر و منبع نور متصل می‌کند.

فصل دوم:

گاستروسکوپی (آندوسکوپی فوقانی)

گاستروسکوپی که به آن “آندوسکوپی فوقانی” یا “ازوفagogastroduodenoscopy (EGD)” نیز گفته می‌شود، روشی برای بررسی قسمت فوقانی دستگاه گوارش است.

مناطق تحت بررسی:

مری (Esophagus): لوله ارتباطی بین دهان و معده.

معده (Stomach)

دوازدهه (Duodenum): اولین قسمت روده باریک.

دلایل انجام گاستروسکوپی:

 تشخیص علائم ناراحت‌کننده:

بررسی دلایل سوزش سر دل (رفلاکس) مقاوم به درمان، درد بالای شکم، مشکل در بلع (دیسفاژی)، احساس گیر کردن غذا، استفراغ مداوم، استفراغ خونی یا وجود خون در مدفوع (که باعث سیاه رنگ شدن مدفوع می‌شود).

بررسی و درمان زخم‌ها:

تشخیص زخم معده یا دوازدهه، توده‌ها یا مناطق ملتهب.

 نمونه‌برداری (بیوپسی):

گرفتن نمونه‌های کوچک از بافت برای آزمایش پاتولوژی، به عنوان مثال برای تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری، بیماری سلیاک یا سرطان.

درمان مشکلات خونی:

در موارد خونریزی فعال از مری، معده یا دوازدهه، می‌توان منبع خونریزی را یافته و با تزریق دارو، استفاده از گرما (کوآگولاسیون) یا کلپ‌زنی (Clipping)، آن را متوقف کرد.

گشاد کردن تنگی‌ها:

در صورت وجود تنگی در مری (ناشی از رفلاکس یا تومور)، می‌توان با استفاده از بادکنک‌های مخصوص یا گایدهای استوانه‌ای، مجرا را گشاد کرد.

برداشتن اجسام خارجی:

خارج کردن اجسام بلعیده شده که در مری یا معده گیر کرده‌اند.

غربالگری:

در افرادی با سابقه خانوادگی قوی سرطان معده یا مری، یا در افرادی که بیماری‌های پیش‌سرطانی مانند “مری بارت” (Barrett’s Esophagus) دارند.

آماده‌سازی برای گاستروسکوپی:

1. ناشتا بودن:

برای خالی بودن معده و واضح بودن دید، باید حداقل ۶ تا ۸ ساعت قبل از عمل از خوردن و آشامیدن (حتی آب) خودداری کنید.

این کار خطر آسپیراسیون (ورود محتویات معده به ریه) را به شدت کاهش می‌دهد.

2. تعدیل داروها:

باید پزشک خود را از تمام داروهای مصرفی، به ویژه رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل و غیره مطلع کنید.

ممکن است نیاز باشد مصرف برخی از آن‌ها چند روز قبل از عمل موقتاً قطع شود.

3. همراه

: به دلیل استفاده از داروهای آرامبخش، شما قادر به رانندگی نخواهید بود و بهتر است یک همراه داشته باشید.

روز انجام گاستروسکوپی و مراحل آن:

1. ثبت نام و رضایت‌نامه:

ابتدا فرم‌های لازم پر شده و رضایت‌نامه آگاهانه توسط شما امضا می‌شود.

2. تعویض لباس و قرار دادن سرم:

شما لباس مخصوص بیمارستان را پوشیده و یک خط وریدی (سرم) معمولاً روی دست شما قرار داده می‌شود تا داروها از این طریق تزریق شوند.

3. بی‌حسی موضعی گلو:

اغلب یک اسپری بی‌حسی به گلو زده می‌شود تا رفلکس gag کاهش یابد و عبور لوله راحت‌تر شود.

این اسپری ممکن است طعم تلخی داشته و باعث احساس تورم در گلو شود.

4. آرامبخش (سدیشن):

در بیشتر موارد، یک آرامبخش ملایم (مانند میدازولام) و یک مسکن (مانند فنتانیل) از طریق سرم تزریق می‌شود.

این داروها باعث می‌شوند شما در طول عمل در حالت آرام و خواب‌آلود قرار بگیرید و درد یا ناراحتی نداشته باشید.

بسیاری از بیماران کل پروسه را به خاطر نمی‌آورند.

5. پوزیشن دهی:

شما به پهلوی چپ دراز می‌کشید.

6. قرار دادن محافظ دهان:

یک محافظ پلاستیکی بین دندان‌های شما قرار داده می‌شود تا از گاز گرفتن اندوسکوپ و آسیب به دندان‌ها جلوگیری کند.

7. انجام اندوسکوپی:

پزشک به آرامی نوک اندوسکوپ را از طریق محافظ دهان و به داخل مری هدایت می‌کند.

شما ممکن است احساس فشار ملایمی کنید اما درد نخواهید داشت.

برای بهبود دید، پزشک مقدار کمی هوا به داخل معده تزریق می‌کند که ممکن است احساس پری یا آروغ زدن به شما دست دهد.

کل این مرحله معمولاً بین ۵ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد.

8. نمونه‌برداری یا اقدامات درمانی:

اگر پزشک ناحیه‌ای غیرعادی ببیند، از طریق کانال ابزار، فورسپس بیوپسی را وارد کرده و نمونه کوچکی از بافت برمی‌دارد. این کار کاملاً بدون درد است.

پس از گاستروسکوپی:

شما به اتاق ریکاوری منتقل می‌شوید تا اثرات آرامبخش از بین برود (حدود ۳۰-۶۰ دقیقه).

به دلیل بی‌حسی گلو، ممکن است تا یک ساعت اجازه خوردن و آشامیدن نداشته باشید.

 پس از بازگشتن به خانه، به دلیل اثرات باقیمانده آرامبخش، تا ۲۴ ساعت از رانندگی، کار با ماشین‌آلات و تصمیم‌گیری‌های مهم خودداری کنید.

ممکن است به دلیل تزریق هوا، احساس نفخ یا کرامپ خفیف شکمی داشته باشید که با راه رفتن و آروغ زدن برطرف می‌شود.

اگر نمونه‌برداری شده باشد، نتیجه پاتولوژی معمولاً پس از ۱-۲ هفته آماده می‌شود.

فصل سوم:

کولونوسکوپی

کولونوسکوپی روشی برای بررسی قسمت تحتانی دستگاه گوارش، یعنی روده بزرگ (کولون) و انتهای روده کوچک (ایلئوم) است.

مناطق تحت بررسی:

راست روده (Rectum)
کولون سیگموئید
کولون نزولی
کولون عرضی
کولون صعودی
سکوم (Caecum)
ایلئوم ترمینال (انتهای روده باریک)

دلایل انجام کولونوسکوپی:

غربالگری سرطان روده بزرگ:

این مهمترین و شایع‌ترین دلیل کولونوسکوپی است.

هدف، یافتن پولیپ‌های پیش‌سرطانی و برداشتن آن‌ها قبل از تبدیل شدن به سرطان است.

معمولاً از سن ۵۰ سالگی به بعد (یا زودتر در صورت وجود عوامل خطر) توصیه می‌شود.

بررسی علائم:

بررسی دلایل خونریزی مقعدی، تغییر ناگهانی در عادات دفعی (اسهال یا یبوست مداوم)، درد شکمی مزمن، کاهش وزن غیرقابل توجیه و کم‌خونی ناشی از فقر آهن.

بررسی بیماری‌های التهابی روده:

تشخیص و پیگیری بیماری‌هایی مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون، و بررسی پاسخ آن‌ها به درمان.

پولیپ‌برداری (Polypectomy):

برداشتن پولیپ‌های روده بزرگ.

این کار به طور قابل توجهی خطر ابتلا به سرطان کولون را کاهش می‌دهد.

درمان خونریزی:

مانند گاستروسکوپی، می‌توان منابع خونریزی در روده بزرگ را پیدا و درمان کرد.

آماده‌سازی برای کولونوسکوپی (پاک‌سازی روده):

این مرحله، حیاتی‌ترین بخش موفقیت آمیز بودن کولونوسکوپی است.

اگر روده به خوبی پاک نباشد، پولیپ‌ها و ضایعات کوچک ممکن است دیده نشوند و نیاز به تکرار زودترِ آزمون باشد.

این آماده‌سازی معمولاً شامل دو بخش است:

1. رژیم غذایی محدود:

از ۱ تا ۳ روز قبل از عمل، باید از یک رژیم غذایی کم‌فیبر استفاده کنید.

معمولاً از روز قبل، فقط مایعات شفاف مانند آب، آب گوشت صاف شده، چای و قهوه صاف شده، ژلاتین و آبمیوه‌های صاف شده (بدون پالپ) مجاز است.

از مصرف مایعات رنگی (مانند آب انگور) که می‌توانند مخاط روده را رنگی کنند خودداری شود.

2. مصرف ملین‌های قوی (پاک‌کننده روده):

در بعدازظهر یا عصر روز قبل از عمل، باید یک محلول ملین قوی بنوشید.

این محلول‌ها (مانند پلی اتیلن گلیکول [PEG]، سدیم پیکوسولفات و …) با ایجاد اسهال آبکی، روده بزرگ را کاملاً پاک می‌کنند.

نوشیدن این حجم مایع (معمولاً ۳-۴ لیتر) می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، اما برای دیدن واضح روده ضروری است.

ممکن است طعم آن ناخوشایند باشد که می‌توان آن را سرد کرد یا با افزودن طعم‌دهنده‌های مجاز مصرف کرد.

نکات مهم در آماده‌سازی:

با درک کامل مراحل کار، آماده‌سازی صحیح و دنبال کردن دستورالعمل‌های پزشک، می‌توانید این تجربه را با حداقل ناراحتی پشت سر بگذارید و گامی مهم برای حفظ سلامت خود بردارید. هرگونه سوال یا نگرانی را حتماً با پزشک معالج خود در میان بگذارید.

دستورالعمل‌های پزشک خود را به دقت دنبال کنید.

داروهای رقیق‌کننده خون را طبق دستور پزشک قطع کنید.

در طول آماده‌سازی، به مقدار زیاد مایعات شفاف بنوشید تا دچار کم‌آبی نشوید.

انتظار داشته باشید که چند ساعت را در توالت بگذرانید.

روز انجام کولونوسکوپی و مراحل آن:

این مراحل بسیار شبیه به گاستروسکوپی است، با چند تفاوت کلیدی:

1. ثبت نام و رضایت‌نامه:

مشابه قبل.
2. تعویض لباس و قرار دادن سرم: مشابه قبل.

3. آرامبخش (سدیشن): در کولونوسکوپی نیز معمولاً از آرامبخش وریدی استفاده می‌شود.

در برخی موارد ممکن است “کولونوسکوپی با حداقل بیهوشی” یا “کولونوسکوپی با هوشیاری” نیز انجام شود که بستگی به نظر پزشک و تحمل بیمار دارد.

4. پوزیشن دهی:

شما به پهلوی چپ دراز می‌کشید و زانوهایتان را به سمت قفسه سینه جمع می‌کنید.

5. انجام کولونوسکوپی:

پزشک پس از معاینه مقعد، اندوسکوپ را به آرامی از طریق مقعد وارد رکتوم می‌کند.

سپس با دقت و مهارت، لوله را در طول تمامی قسمت‌های روده بزرگ پیش می‌برد تا به انتهای آن (سکوم) برسد.

برای باز کردن چین‌خوردگی‌های روده و بهبود دید، هوا به داخل روده تزریق می‌شود.

این کار می‌تواند باعث احساس نفخ، فشار و تمایل به دفع شود.

6. پولیپ‌برداری و نمونه‌برداری:

اگر پولیپی مشاهده شود، پزشک از طریق کانال ابزار، یک حلقه سیمی (اسنار) را وارد کرده و آن را دور پایه پولیپ می‌اندازد.

سپس با جریان الکتریکی، پولیپ را بریده و همزمان محل را برای جلوگیری از خونریزی، کوترایز (مُهر و موم) می‌کند.

پولیپ‌ها برای بررسی پاتولوژی فرستاده می‌شوند.

7. خروج اندوسکوپ:

پس از بررسی کامل، پزشک به آرامی اندوسکوپ را خارج می‌کند و در حین خروج، یک بار دیگر تمام دیواره روده را برای اطمینان از ندیدن پولیپ، بررسی می‌کند.

مدت زمان این عمل معمولاً بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه است.

پس از کولونوسکوپی:

شما به اتاق ریکاوری منتقل می‌شوید.
به دلیل تزریق هوا، احساس نفخ و کرامپ شکمی شایع است که با راه رفتن و خروج گاز به تدریج برطرف می‌شود.

پس از به هوش آمدن کامل، می‌توانید مایعات و سپس غذا میل کنید.

تا ۲۴ ساعت از رانندگی و فعالیت‌های مهم خودداری کنید.

ممکن است پس از پولیپ‌برداری، مقدار کمی خون در مدفوع دیده شود که معمولاً طبیعی است.

اما در صورت وجود خونریزی شدید، درد شکم شدید یا تب، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

نتیجه پاتولوژی پولیپ‌ها معمولاً پس از ۱-۲ هفته مشخص می‌شود و زمان انجام کولونوسکوپی بعدی بر اساس تعداد، اندازه و نوع پولیپ‌ها تعیین می‌گردد.

فصل چهارم:

مزایای کلی این روش‌ها:

دقت بسیار بالا:

امکان مشاهده مستقیم و تشخیص دقیق‌تر نسبت به روش‌های غیرمستقیم مانند عکس رادیولوژی.

درمانی و تشخیصی:

همزمان با تشخیص، می‌توان بسیاری از مشکلات مانند پولیپ‌ها یا خونریزی‌ها را درمان کرد.
کم‌تهاجمی:

نیاز به برش جراحی ندارد، دوره نقاهت کوتاه، درد کمتر و بازگشت سریع‌تر به زندگی عادی.

پیشگیری از سرطان:

کولونوسکوپی غربالگری، قدرتمندترین ابزار برای پیشگیری از سرطان روده بزرگ است.

ریسک‌ها و عوارض احتمالی:

این روش‌ها بسیار ایمن هستند، اما مانند هر اقدام پزشکی، با ریسک‌های اندکی همراهند:

عوارض شایع و خفیف:

گلو درد پس از گاستروسکوپی

نفخ و کرامپ شکمی پس از کولونوسکوپی

واکنش به آرامبخش (حالت تهوع، خواب‌آلودگی)

عوارض نادر اما جدی:

سوراخ شدگی (Perforation):

ایجاد سوراخ در دیواره مری، معده یا روده.

این عارضه بسیار نادر (کمتر از ۱ در ۱۰۰۰ مورد) اما جدی است و ممکن است نیاز به عمل جراحی اورژانسی داشته باشد.

خونریزی:

معمولاً پس از نمونه‌برداری یا پولیپ‌برداری جزئی و خودبه‌خود محدودشونده است.

در موارد نادر، اگر پولیپ بزرگ باشد یا خونریزی ادامه دار باشد، ممکن است نیاز به مداخله مجدد داشته باشد.

واکنش به آرامبخش:

مشکلات تنفسی یا قلبی در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای.

عفونت: بسیار نادر.

لازم به ذکر است که فواید این روش‌ها، به ویژه در تشخیص زودرس سرطان، به مراتب بیشتر از ریسک‌های نادر آن‌ها است.

سخن پایانی

کولونوسکوپی و گاستروسکوپی فلکسیبل، ستون فقرات تشخیص و درمان بیماری‌های گوارشی در جهان مدرن هستند.

این روش‌ها با دقت بالا، قابلیت‌های درمانی و کم‌تهاجمی بودن، نقش بی‌بدیلی در حفظ سلامت ایفا می‌کنند.

اگر پزشک شما انجام یکی از این روش‌ها را توصیه کرده، به یاد داشته باشید که این یک اقدام پیشگیرانه و تشخیصی استاندارد است.